Wanny wychwytowe – przepisy, zasada 110% i dobór pojemności. Jak dobrać wannę pod beczki i zbiorniki IBC?
Wyciek oleju, paliwa, środka chemicznego czy innej cieczy w magazynie lub zakładzie produkcyjnym może oznaczać nie tylko straty materiałowe. Rozlana substancja może stwarzać zagrożenie dla pracowników, przedostać się do kanalizacji lub gruntu, a także doprowadzić do przestoju i kosztownego usuwania skutków awarii.
Jednym z podstawowych sposobów ograniczenia skutków takich zdarzeń są wanny wychwytowe, ustawiane pod beczkami, pojemnikami, zbiornikami lub kontenerami IBC.
Jak jednak prawidłowo dobrać wannę wychwytową? Czy jej stosowanie jest wymagane przepisami? Czy wanna musi mieć 110% pojemności największego zbiornika? Jaką pojemność należy zastosować pod IBC 1000 l? I co zrobić z cieczą, która w wyniku wycieku znalazła się już w wannie?
Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady.
Co to jest wanna wychwytowa?
Wanna wychwytowa to szczelne zabezpieczenie przeznaczone do zatrzymania cieczy wydostającej się z beczki, kanistra, zbiornika IBC lub innego pojemnika.
Jeżeli dojdzie do rozszczelnienia opakowania, uszkodzenia zaworu albo rozlania cieczy podczas przelewania, uwolniona substancja trafia do przestrzeni retencyjnej wanny zamiast bezpośrednio na posadzkę.
Pozwala to ograniczyć powierzchnię rozlewiska oraz zmniejszyć ryzyko przedostania się substancji do kanalizacji, gruntu lub innych części zakładu.
Wanny wychwytowe wykorzystywane są między innymi w zakładach produkcyjnych, magazynach chemicznych, warsztatach, centrach logistycznych, laboratoriach, bazach paliwowych, oczyszczalniach, zakładach gospodarki odpadami oraz w miejscach przelewania i dozowania cieczy.
Czy wanna wychwytowa jest obowiązkowa?
Na to pytanie nie można odpowiedzieć jednym prostym „tak” lub „nie”.
Wymagania zależą między innymi od rodzaju magazynowanej substancji, jej właściwości fizykochemicznych, ilości cieczy, rodzaju pojemnika lub zbiornika, sposobu magazynowania, charakteru obiektu oraz przepisów właściwych dla danego rodzaju działalności.
Warto jednocześnie rozróżnić dwie kwestie: obowiązek zastosowania zabezpieczenia przed rozlewem oraz wymaganą pojemność takiego zabezpieczenia.
Ciekłe materiały niebezpieczne w stałych zbiornikach
Ogólne przepisy BHP przewidują obowiązek stosowania odpowiednich zabezpieczeń przy przechowywaniu ciekłego materiału niebezpiecznego w stałych zbiornikach.
§ 95 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy wskazuje między innymi na konieczność stosowania zabezpieczeń przed rozlewaniem i rozprzestrzenianiem się zawartości zbiornika w przypadku jego uszkodzenia. Jako przykłady takich zabezpieczeń wymieniono wanny, rynny, koryta oraz zbiorniki rezerwowe.
Jest to istotny przepis pokazujący, że obowiązek zabezpieczenia przed skutkami wycieku nie dotyczy wyłącznie substancji palnych.
Jednocześnie ten przepis nie wprowadza ogólnej zasady 110% i odnosi się wprost do ciekłych materiałów niebezpiecznych przechowywanych w stałych zbiornikach.
Nie można więc na jego podstawie stwierdzić, że każda beczka, kanister lub kontener IBC z substancją niebezpieczną musi automatycznie znajdować się na wannie o pojemności 110% największego pojemnika.
Czy wanna wychwytowa musi mieć 110% pojemności zbiornika?
Nie istnieje jedna uniwersalna zasada prawna, zgodnie z którą każda wanna wychwytowa stosowana do dowolnej substancji niebezpiecznej musi mieć 110% pojemności największego zbiornika.
Zasada 110% jest często przywoływana przy projektowaniu zabezpieczeń retencyjnych, ale jej prawne zastosowanie należy zawsze rozpatrywać w odniesieniu do konkretnego rodzaju magazynowanej substancji i właściwych przepisów.
W polskich przepisach wartość 110% została wprost określona między innymi dla magazynowania ciekłych odpadów palnych.
Jak dobrać pojemność wanny wychwytowej?
W praktyce zastosowanie wanny o pojemności pozwalającej na przejęcie zawartości największego pojemnika może znacząco ograniczać skutki awarii, jednak zawsze należy odróżnić dobrą praktykę techniczną od konkretnego obowiązku wynikającego z przepisu.
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, co dokładnie znajduje się na wannie i jaki scenariusz awarii należy uwzględnić.
Inaczej dobiera się zabezpieczenie dla jednej beczki 200 l, inaczej dla czterech beczek ustawionych na wspólnym stanowisku, a jeszcze inaczej dla kontenera IBC o pojemności 1000 l.
Przy doborze należy sprawdzić:
- rodzaj magazynowanej substancji,
- pojemność największego pojemnika,
- łączną ilość magazynowanej cieczy,
- wymagania prawne dla danego rodzaju substancji lub odpadu,
- nośność wanny,
- odporność chemiczną materiału,
- sposób użytkowania stanowiska.
Przykład: jedna beczka 200 l
Jeżeli na stanowisku magazynowana jest jedna beczka o pojemności 200 l, nie należy automatycznie zakładać, że każda sytuacja wymaga wanny 220 l.
Najpierw należy ustalić rodzaj substancji oraz wymagania dotyczące konkretnego sposobu jej magazynowania.
Jeżeli jednak zastosowanie podlega regulacji wymagającej 110% pojemności największego opakowania, dla beczki 200 l wartość ta wynosi:
200 l × 110% = 220 l.
Przykład: cztery beczki po 200 l z ciekłym odpadem palnym
Przy czterech beczkach po 200 l łączna objętość wynosi 800 l.
Dla zastosowania objętego § 30 ust. 2 rozporządzenia dotyczącego ciekłych odpadów palnych należy porównać:
25% × 800 l = 200 l
oraz
110% × 200 l = 220 l.
Większą wartością jest 220 l, więc minimalna pojemność netto rozwiązania ograniczającego rozlewisko wynosi w tym przykładzie 220 l.
Pokazuje to, że zasady nie należy sprowadzać wyłącznie do 110% całkowitej magazynowanej objętości.
Wanna wychwytowa z tworzywa czy metalowa?
Materiał wykonania wanny należy dobrać przede wszystkim do właściwości przechowywanej cieczy oraz warunków eksploatacji.
Wanny wychwytowe z tworzywa
Wanny wykonane z polietylenu są popularnym rozwiązaniem przy magazynowaniu wielu substancji chemicznych.
Ich zaletami mogą być między innymi brak korozji, stosunkowo niewielka masa, łatwość utrzymania w czystości oraz odporność na wiele substancji chemicznych.
Nie oznacza to jednak odporności na każdą substancję. Przed zastosowaniem należy zweryfikować kompatybilność chemiczną materiału wanny z konkretną cieczą.
Sintac-Polska Sp.z o.o. oferuje między innymi wanny z tworzywa przeznaczone pod beczki oraz kontenery IBC (https://sintac.pl/sklepsintac/kategoria-produktu/wyposazenie-magazynow/wanny-wychwytowe-hdpe/)
Wanny wychwytowe metalowe
Wanny stalowe są często stosowane w przemyśle tam, gdzie znaczenie ma wysoka wytrzymałość konstrukcji.
W zależności od zastosowania wykorzystywane mogą być rozwiązania wykonane między innymi ze stali lakierowanej, ocynkowanej lub stali odpornej na działanie określonych substancji.
Także w tym przypadku materiał należy dobrać do magazynowanej cieczy.
Ich plusem jest większa nośność i możliwość wykonania konstrukcji do dowolnym rozmiarze. Minusem jest duża masa oraz cena.
Co zrobić, gdy ciecz niebezpieczna znajdzie się w wannie wychwytowej?
Wanna wychwytowa spełniła swoją funkcję, jeżeli zatrzymała substancję, która wydostała się z uszkodzonego pojemnika. Nie oznacza to jednak końca działań.
Niebezpiecznej cieczy nie powinno pozostawiać się w wannie wychwytowej. Zmniejsza ona dostępną pojemność retencyjną wanny, a jej obecność może dodatkowo stwarzać zagrożenie dla pracowników i środowiska.
Przed rozpoczęciem usuwania substancji należy ją zidentyfikować oraz sprawdzić informacje dotyczące bezpiecznego postępowania, między innymi w karcie charakterystyki. Należy również zastosować wymagane środki ochrony indywidualnej.
Jednym ze sposobów usunięcia cieczy z wanny jest zastosowanie odpowiednio dobranego sorbentu.
Sorbent powinien być przeznaczony do rodzaju substancji znajdującej się w wannie. Innego rozwiązania możemy potrzebować do oleju lub paliwa, a innego do agresywnej substancji chemicznej (czasami warto z zasady stosować sorbent Compakt, który przystosowany jest do pochłaniania każdej).
Po zasypaniu lub przykryciu wycieku sorbentem należy umożliwić mu zebranie cieczy, a następnie usunąć zużyty materiał z wanny. Zanieczyszczony sorbent należy dalej zagospodarować zgodnie z właściwościami pochłoniętej substancji i obowiązującymi zasadami gospodarki odpadami.
Dzięki temu wanna może zostać opróżniona i ponownie przygotowana do pełnienia swojej funkcji zabezpieczającej.
Co zrobić po wycieku oleju lub substancji ropopochodnej?
W przypadku oleju, paliwa, smaru lub innej substancji ropopochodnej samo zebranie wolnej cieczy sorbentem może nie wystarczyć.
Na powierzchni wanny często pozostaje tłusty film, osad lub pozostałości substancji ropopochodnej. Wanna przed ponownym użytkowaniem powinna zostać dokładnie oczyszczona, o ile jej materiał i warunki eksploatacji pozwalają na zastosowanie wybranej metody mycia.
Dobrym rozwiązaniem jest więc postępowanie dwuetapowe:
1. Najpierw zebrać płynną substancję odpowiednio dobranym sorbentem.
Sorbent służy do zebrania wolnej fazy oleju, paliwa lub innej cieczy znajdującej się w wannie.
2. Następnie usunąć pozostały tłusty film preparatem odtłuszczająco-myjącym.
Do usuwania zanieczyszczeń ropopochodnych można zastosować preparat SINTAN® produkowany przez Sintac-Polska Sp.z o.o..
SINTAN® jest preparatem przeznaczonym do usuwania olejów, smarów, paliw i innych zanieczyszczeń ropopochodnych z wielu powierzchni odpornych na działanie wody. Może być stosowany między innymi na powierzchniach metalowych oraz wykonanych z tworzyw sztucznych, przy czym przed użyciem zawsze warto upewnić się, że sposób czyszczenia jest odpowiedni dla konkretnego materiału wanny.
Preparat posiada neutralne pH około 7, jest niepalny i nie zawiera organicznych rozpuszczalników.
W praktyce prawidłowa kolejność postępowania jest więc prosta: najpierw usuwamy wolną ciecz sorbentem, a dopiero później myjemy i odtłuszczamy powierzchnię wanny.
Takie rozwiązanie jest korzystniejsze niż próba „rozmywania” znajdującego się w wannie oleju wodą lub środkiem myjącym jeszcze przed zebraniem jego głównej ilości.
Więcej informacji: Odtłuszczacz SINTAN® – preparat do usuwania tłuszczów i substancji ropopochodnych.
Wanna wychwytowa nie zastępuje sorbentów
Wanna i sorbent pełnią różne, ale uzupełniające się funkcje.
Zadaniem wanny jest przede wszystkim ograniczenie rozprzestrzeniania się wycieku oraz przejęcie uwolnionej cieczy.
Sorbent służy natomiast do zebrania substancji, która:
- znalazła się wewnątrz wanny,
- przedostała się poza wannę,
- została rozlana podczas przelewania,
- pojawiła się na posadzce,
- musi zostać usunięta z powierzchni roboczej.
W przypadku produktów ropopochodnych po zebraniu cieczy sorbentem warto dodatkowo usunąć pozostałe zaolejenie odpowiednim preparatem odtłuszczająco-myjącym, takim jak SINTAN®.
Dlatego odpowiednio zabezpieczone stanowisko powinno uwzględniać zarówno rozwiązania ograniczające skutki wycieku, jak i środki umożliwiające szybką reakcję na awarię.
W pobliżu miejsc magazynowania i przelewania olejów, paliw lub chemikaliów warto posiadać odpowiednio dobrany zestaw sorbentowy.
Tace i wanienki wychwytowe – kiedy duża wanna nie jest potrzebna?
Nie każda operacja wymaga pełnowymiarowej wanny pod beczkę lub zbiornik IBC.
Podczas pobierania próbek, serwisowania urządzeń, dozowania niewielkich ilości cieczy, wymiany filtrów, odłączania przewodów czy pracy z małymi opakowaniami praktyczniejszym rozwiązaniem mogą być niewielkie tace lub wanienki wychwytowe.
Służą one przede wszystkim do przechwytywania drobnych wycieków i zabezpieczania powierzchni roboczej.
Najczęstsze błędy przy wyborze i eksploatacji wanny wychwytowej
1. Automatyczne stosowanie zasady 110% do wszystkiego
Najczęstszym uproszczeniem jest stwierdzenie, że „przepisy wymagają 110% dla każdej substancji niebezpiecznej”.
To nie jest prawidłowe.
Konkretne wymagania należy odnosić do rodzaju substancji, sposobu magazynowania i właściwych regulacji.
2. Dobór wanny wyłącznie według wielkości pojemnika
Fakt, że wanna mieści IBC 1000 l, nie oznacza jeszcze, że jej pojemność retencyjna jest wystarczająca dla każdego zastosowania.
3. Pomijanie odporności chemicznej
Wanna może mieć odpowiednią pojemność, a jednocześnie być wykonana z materiału nieodpornego na magazynowaną substancję.
4. Nieuwzględnienie masy
Szczególnie przy kontenerach IBC bardzo ważna jest nośność konstrukcji.
5. Pozostawianie cieczy w wannie
Wanna zawierająca ciecz po wcześniejszym wycieku ma zmniejszoną dostępną pojemność retencyjną. Zanieczyszczenie należy więc bezpiecznie usunąć, wykorzystując odpowiednie środki i procedury.
6. Brak doczyszczenia wanny po substancji ropopochodnej
Po zebraniu oleju lub paliwa powierzchnia może nadal pozostawać zaolejona. Po usunięciu wolnej cieczy sorbentem warto więc przeprowadzić odpowiednie mycie i odtłuszczanie, np. przy użyciu preparatu SINTAN®.
Jak dobrać wannę wychwytową krok po kroku?
Przed wyborem konkretnego produktu warto odpowiedzieć na kilka pytań.
1. Jaka substancja będzie magazynowana?
Należy sprawdzić kartę charakterystyki i właściwości cieczy.
2. Czy jest to produkt, substancja niebezpieczna czy odpad?
Ma to znaczenie dla właściwych regulacji.
3. Czy substancja lub odpad jest palny?
W przypadku ciekłych odpadów palnych zastosowanie mogą mieć szczegółowe wymagania przeciwpożarowe.
4. Jaka jest pojemność największego zbiornika?
To jeden z podstawowych parametrów przy obliczaniu wymaganej retencji.
5. Jaka jest całkowita ilość cieczy na stanowisku?
W niektórych przypadkach przepisy wymagają uwzględnienia zarówno największego pojemnika, jak i całkowitej magazynowanej objętości.
6. Jaka jest masa pojemników po napełnieniu?
Wanna musi posiadać odpowiednią nośność.
7. Czy materiał wanny jest odporny na daną substancję?
Pojemność nie jest jedynym kryterium bezpieczeństwa.
8. Jak zostanie usunięta substancja w przypadku wycieku?
Już na etapie organizacji stanowiska warto zapewnić dostęp do odpowiedniego sorbentu, środków ochrony indywidualnej oraz – w przypadku substancji ropopochodnych – preparatu umożliwiającego końcowe odtłuszczenie powierzchni.
Co zrobić, gdy dojdzie do wycieku?
Nawet prawidłowo zaprojektowane stanowisko powinno mieć przygotowaną procedurę reagowania na awarię.
W pierwszej kolejności należy rozpoznać substancję i związane z nią zagrożenia. Pomocne są informacje zawarte w karcie charakterystyki.
Jeżeli można to zrobić bezpiecznie, należy:
- zatrzymać źródło wycieku,
- zabezpieczyć kanalizację,
- ograniczyć rozprzestrzenianie się cieczy,
- zastosować odpowiedni sorbent lub inne środki przewidziane w procedurze awaryjnej,
- usunąć ciecz zgromadzoną w wannie,
- w razie zanieczyszczenia substancją ropopochodną oczyścić i odtłuścić powierzchnię wanny,
- zebrać powstałe odpady zgodnie z obowiązującymi zasadami.
FAQ – wanny wychwytowe
Czy każda wanna wychwytowa musi mieć 110% pojemności największego zbiornika?
Nie. Nie istnieje jedna uniwersalna regulacja wymagająca 110% dla każdej substancji niebezpiecznej. Wartość 110% została wprost określona między innymi w przepisach dotyczących magazynowania ciekłych odpadów palnych.
Czy przepisy wymagają zabezpieczenia ciekłych materiałów niebezpiecznych?
Ogólne przepisy BHP wymagają odpowiednich zabezpieczeń przed rozlewaniem i rozprzestrzenianiem się ciekłego materiału niebezpiecznego przechowywanego w stałych zbiornikach. Wśród przykładowych rozwiązań wymienione są wanny, rynny, koryta i zbiorniki rezerwowe.
Jaka wanna pod IBC 1000 l?
Nie ma jednej odpowiedzi dla każdego zastosowania. Należy uwzględnić rodzaj substancji, przepisy, wymaganą retencję, nośność, wymiary i odporność chemiczną wanny.
Jeżeli jednak IBC 1000 l zawiera ciekły odpad palny objęty zasadą 110%, minimalna wartość wynikająca z tego kryterium wynosi 1100 l.
Co zrobić z cieczą, która znalazła się w wannie wychwytowej?
Ciecz należy bezpiecznie usunąć, stosując metodę odpowiednią dla jej rodzaju i właściwości. Jednym z rozwiązań jest zastosowanie odpowiednio dobranego sorbentu. Przed rozpoczęciem działań należy zidentyfikować substancję, sprawdzić jej kartę charakterystyki i zastosować wymagane środki ochrony indywidualnej.
Jak wyczyścić wannę wychwytową po oleju lub paliwie?
Najpierw należy zebrać wolną ciecz odpowiednio dobranym sorbentem. Jeżeli po usunięciu oleju lub paliwa na powierzchni pozostaje tłusty film, wannę warto następnie umyć i odtłuścić. Do usuwania zanieczyszczeń ropopochodnych można zastosować preparat SINTAN®, po wcześniejszym upewnieniu się, że metoda czyszczenia jest odpowiednia dla materiału, z którego wykonana jest wanna.
Czy można od razu zmyć olej z wanny wodą?
W pierwszej kolejności warto usunąć możliwie dużą ilość wolnej substancji, np. odpowiednim sorbentem. Dopiero później należy przystąpić do mycia i odtłuszczania powierzchni odpowiednim preparatem. Pozwala to ograniczyć ilość zanieczyszczonej cieczy powstającej podczas czyszczenia (preparat Sintan nie dość że posiada neutralne pH to nie zakłóca pracy separatorów ponieważ nie tworzy emulsji stałej z popłuczynami).
Czy wanna z tworzywa nadaje się do chemikaliów?
Wanny polietylenowe są odporne na wiele substancji chemicznych, jednak kompatybilność materiału należy sprawdzić dla konkretnej substancji.
Czy pod każdą beczką potrzebna jest osobna wanna?
Nie. Można stosować wspólne wanny pod kilka beczek, palety wychwytowe lub większe systemy powierzchni retencyjnych, pod warunkiem prawidłowego doboru ich pojemności, nośności i materiału.
Czy wanna wychwytowa może stać na zewnątrz?
Zależy to od konstrukcji produktu i warunków eksploatacji. Trzeba również uwzględnić opady atmosferyczne. Woda zgromadzona w wannie zmniejsza jej dostępną pojemność retencyjną.
Nie masz pewności, jaka wanna wychwytowa, sorbent lub sposób oczyszczenia będzie odpowiedni do konkretnej substancji? Skontaktuj się z Sintac-Polska Sp.z o.o.
Pomożemy dobrać rozwiązanie odpowiednie do sposobu magazynowania i rodzaju cieczy.
